Η μαιευτική παράλυση του βραχιονίου πλέγματος είναι μια πολυσύνθετη τραυματική κάκωση των περιφερικών νεύρων του άνω άκρου, η οποία μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια του τοκετού. Αφορά τις νευρικές ρίζες που εκφύονται από την αυχενική και ανώτερη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και νευρώνουν τον ώμο, τον αγκώνα, τον καρπό και τα δάκτυλα.
Η συχνότητά της υπολογίζεται σε 1 έως 3 περιπτώσεις ανά 1.000 γεννήσεις. Η βαρύτητα της κάκωσης ποικίλλει σημαντικά, από ήπιες μορφές που αποκαθίστανται αυτόματα έως σοβαρές βλάβες που απαιτούν εξειδικευμένη χειρουργική αντιμετώπιση.
Κύρια αιτία της μαιευτικής παράλυσης θεωρείται η υπερβολική έλξη των νεύρων του βραχιονίου πλέγματος κατά τον τοκετό. Η συχνότερη αιτιολογική συνθήκη είναι η ωμοδυστοκία, δηλαδή η ενσφήνωση των ώμων του εμβρύου στη λεκάνη της επίτοκου μετά την έξοδο της κεφαλής.
Άλλες καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν τη βλάβη είναι η υπερέκταση των άνω άκρων σε ισχιακή προβολή, όταν το έμβρυο εξέρχεται με τα οπίσθια, καθώς και ο έντονος εξελκυσμός ή οι χειρισμοί κατά τον επεμβατικό τοκετό. Κάκωση μπορεί να συμβεί και σε περιπτώσεις καισαρικής τομής, ιδιαίτερα όταν απαιτείται αυξημένος χειρισμός για την έξοδο του εμβρύου.
Η μαιευτική παράλυση ταξινομείται με βάση την ανατομική εντόπιση και την έκταση της νευρικής βλάβης.
Αφορά κυρίως τις ρίζες Α5, Α6 και συχνά Α7 και αποτελεί περίπου το 75% των περιπτώσεων. Το άνω άκρο εμφανίζει τη χαρακτηριστική θέση «δίκην φιλοδωρήματος», με τον ώμο σε προσαγωγή και έσω στροφή, τον αγκώνα σε έκταση, το αντιβράχιο σε πρηνισμό και τον καρπό με τα δάκτυλα σε κάμψη.
Αφορά τις ρίζες Α7 έως Θ1 και είναι σαφώς σπανιότερη, με συχνότητα περίπου 5%. Οι κινήσεις του ώμου διατηρούνται, αλλά παραλύουν οι εκτείνοντες του αγκώνα, οι καμπτήρες του καρπού και όλοι οι μύες των δακτύλων. Το χέρι εμφανίζει τη χαρακτηριστική εικόνα «δίκην ζητιάνου», με γαμψοδακτυλία.
Αποτελεί περίπου το 20% των περιπτώσεων και χαρακτηρίζεται από συνύπαρξη βλάβης τόσο των ανώτερων όσο και των κατώτερων ριζών. Προκαλεί καθολική χαλάρωση του άνω άκρου, απουσία ενεργητικών κινήσεων και απώλεια αισθητικότητας.
Η διάγνωση βασίζεται στη λήψη λεπτομερούς ιστορικού τοκετού και στην προσεκτική κλινική εξέταση του νεογνού. Αξιολογείται η κινητικότητα του ώμου, του αγκώνα, του καρπού και των δακτύλων, καθώς και η αισθητικότητα του άνω άκρου.
Συμπληρωματικά, χρήσιμες πληροφορίες για την έκταση της βλάβης μπορούν να προσφέρουν οι απλές ακτινογραφίες, το ηλεκτρομυογράφημα, καθώς και απεικονιστικές εξετάσεις όπως η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία, ιδιαίτερα όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο χειρουργικής αποκατάστασης.
Η αντιμετώπιση ξεκινά άμεσα μετά τη διάγνωση. Η πρώιμη κινητοποίηση των αρθρώσεων, κυρίως του ώμου και του αγκώνα, είναι καθοριστική για την πρόληψη δυσκαμψίας και δευτερογενών παραμορφώσεων. Οι ήπιες παθητικές ασκήσεις εφαρμόζονται καθημερινά και καθοδηγούνται από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας.
Σε μεγάλο ποσοστό παιδιών παρατηρείται σταδιακή αυτόματη βελτίωση μέσα στους πρώτους μήνες ζωής.
Όταν δεν υπάρχει ικανοποιητική βελτίωση έως τον τέταρτο μήνα ζωής, ιδιαίτερα όσον αφορά την έξω στροφή του ώμου, την κάμψη του αγκώνα και τον πρηνισμό του αντιβραχίου, εξετάζεται η χειρουργική αντιμετώπιση. Η επέμβαση πραγματοποιείται με μικροχειρουργικές τεχνικές και μπορεί να περιλαμβάνει νευρομεταφορές, νευρικά μοσχεύματα ή τενοντομεταφορές, ανάλογα με τη φύση της βλάβης.
Στόχος της χειρουργικής θεραπείας είναι η μέγιστη δυνατή αποκατάσταση της λειτουργικότητας του άνω άκρου.
Όχι πάντα. Πολλά παιδιά βελτιώνονται αυτόματα, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται χειρουργική παρέμβαση για λειτουργική αποκατάσταση.
Όταν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση μέχρι τον τέταρτο μήνα ζωής, ιδιαίτερα στην κάμψη του αγκώνα και την κίνηση του ώμου.
Ναι. Η έγκαιρη και σωστή κινητοποίηση των αρθρώσεων είναι βασικός παράγοντας επιτυχούς αποκατάστασης.
Σε σοβαρές μορφές και χωρίς σωστή αντιμετώπιση, μπορεί να παραμείνουν λειτουργικοί περιορισμοί.
Συνήθως όχι. Το κύριο πρόβλημα αφορά την κινητικότητα και όχι τον πόνο.
Ναι. Η παρακολούθηση είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση της αποκατάστασης και τον σωστό χρονισμό πιθανής χειρουργικής παρέμβασης.
Αν το παιδί σου έχει διαγνωστεί με μαιευτική παράλυση του βραχιονίου πλέγματος ή παρατηρείς μειωμένη κίνηση στο άνω άκρο μετά τη γέννηση, αξίζει να το συζητήσουμε. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Ενηλίκων και Παίδων Μιχάλης Σαράντης μπορεί να αξιολογήσει υπεύθυνα την κατάσταση και να σε καθοδηγήσει στη σωστή αντιμετώπιση για το παιδί σου. Έλα να μιλήσουμε.
